BALAJCZA sprawdziła: skąd się wzięły nazwy miesięcy

Data publikacji: 2020-05-25 16:12:41

Podział roku na kolejne miesiące wydaje nam się na tyle oczywisty, że naprawdę rzadko zastanawiamy się nad pochodzeniem ich nazw – a przecież każde słowo ma swój rodowód i historię.

Kalendarz to nic innego jak system zawierający spis dni, tygodni i miesięcy. Jest więc sposobem odmierzania czasu. Zanim jednak powstał kalendarz, którym posługujemy się dzisiaj, kalendarzowy system odmierzania czasu przeszedł wiele zmian i modyfikacji. Obecnie używamy kalendarza gregoriańskiego.

Kalendarz dzieli rok na krótsze okresy, z których jednostką nadrzędną jest miesiąc – słowo to ma korzenie prasłowiańskie i pierwotnie oznaczało księżyc. Jako ciekawostkę warto dodać, że niegdyś okres dwunastu miesięcy określano słowem lato, które jednocześnie było nazwą pory roku. Słowo rok wywodzi się zaś z nomenklatury prawniczej i dawniej oznaczało termin ustalony przez sąd – zwykle był to odcinek czasu trwający dwanaście miesięcy, stąd dzisiejsze rozumienie słowa. Tłumaczy to również, dlaczego na rok w liczbie mnogiej mówimy lata – to tzw. formy supletywne.

Nazwy miesięcy

Nasze rodzime nazwy miesięcy mają ludową proweniencję i są ściśle związane ze zjawiskami obserwowanymi w przyrodzie, pracami rolniczymi oraz rytmem wiejskiego życia. Stanowią jednocześnie rezultat szczególnego przeżywania czasu – doświadczanego jako cykliczny i powracający. Niemal wszystkie nasze nazwy miesięcy są słowiańskie. Wyjątek stanowią marzec i maj, które mają rodowód łaciński.

STYCZEŃ

W przypadku stycznia pochodzenie nazwy nie jest jednoznaczne. Nazwa tego miesiąca być może pochodzi od czasownika stykać się, bo stanowi miejsce styku starego i nowego roku. Istnieje również przypuszczenie, że pierwszy miesiąc roku swoją nazwę zawdzięcza rzeczownikowi tyki – są to drewniane pręty pozyskiwane przez gospodarzy akurat na początku roku.

LUTY

Przymiotnik luty w języku staropolskim znaczył srogi/ostry i stąd nazwa drugiego miesiąca roku – w lutym zwykle przecież panują tęgie mrozy. Drugi miesiąc roku miał w przeszłości jeszcze inne nazwy. Określano go mianem gromnicznik (od święta Matki Boskiej Gromnicznej obchodzonego 2 lutego) i mięsopustnik (od słowa mięsopust – koniec karnawału/początek Wielkiego Postu).

MARZEC

Niektórzy domniemywają, jakoby słowo marzec miało pochodzić od czasownika marznąć, ale nie jest to prawdą. Wprawdzie w marcu często zdarzają się jeszcze przymrozki, ale niewątpliwie marzec swoją nazwę zawdzięcza łacinie – wywodzi się od łacińskiego przymiotnika martius, który oznacza „poświęcony Marsowi, bogu wojny”.

KWIECIEŃ

Nazwa kwiecień nie pozostawia zbyt wielu wątpliwości, a wyjaśnienie jej pochodzenia jest nadzwyczaj proste. Wszak w kwietniu KWITNIE wiele drzew i kwiatów.

MAJ

Miano piątego miesiąca roku to kolejny prezent od łaciny – pochodzi od imienia rzymskiej bogini Mai.

CZERWIEC

Nazwa czerwiec pochodzi od czerwia pszczelego, czyli larw pszczół, które w tym czasie się wylęgają, lub od czerwca polskiego, gatunku małych owadów, których larwy zbierano w tej części roku w celu uzyskania cennego barwnika wykorzystywanego do farbowania tkanin na czerwono.

LIPIEC

W przypadku lipca sprawa jest bardzo prosta – nazwa pochodzi od kwitnących o tej porze roku lip. Stąd też inne nazwy siódmego miesiąca, takie jak: lipień, lipnik.

SIERPIEŃ

Sierpień swoją nazwę wziął od sierpów, którymi żęto zboże w tym okresie – sierpy były powszechnym i podstawowym narzędziem podczas żniw. Niekiedy określano go również jako stojaczek lub stojęczeń, co miało związek z pozycją stojącą przyjmowaną przez żniwiarzy.

WRZESIEŃ

We wrześniu kwitną wrzosy, więc… chyba wszystko jasne.

PAŹDZIERNIK

Październik zawdzięcza nazwę obróbce lnu i konopi, nad którą w tym czasie intensywnie pracowano, a konkretnie paździerzom, czyli suchym łodygom – chodzi o części włókna, które odpadały przy obrabianiu. Niekiedy można spotkać również określenie winnik – od winobrania.

LISTOPAD

Nazwa listopad jest bardzo obrazowa i jak łatwo się domyślić, pochodzi od spadających liści.

GRUDZIEŃ

Nazwa grudzień ma z kolei związek z zamarzniętymi grudami ziemi. Ostatni miesiąc roku określano również jako jadwent (w nawiązaniu do kalendarza liturgicznego – jadwent rzecz jasna pochodzi od słowa adwent, który zwykle zaczyna się w grudniu), godnik (Gody, czyli Boże Narodzenie) lub prosień (od promieni słońca odbijających się od śniegu).

Źródło: pl.wikipedia.org; polszczyzna

10 LAT

DOŚWIADCZENIA NA RYNKU

ponad 1500

DOŚWIADCZONYCH TŁUMACZY


1800

ZADOWOLONYCH
KLIENTÓW

ponad 2 500 000

PRZETŁUMACZONYCH SŁÓW ROCZNIE


ponad 10 000

OBSŁUŻONYCH UCZESTNIKÓW KONFERENCJI


210

TŁUMACZY NATIVE

300

TŁUMACZY PRZYSIĘGŁYCH

ponad 250

KOMBINACJI JĘZYKOWYCH